Składy kosmetyków z drogeryjnych półek zawierają dziesiątki substancji syntetycznych – konserwantów, emulgatorów, substancji zapachowych i środków pieniących – które mogą podrażniać skórę, działać alergizująco lub budzić wątpliwości co do wpływu na zdrowie przy długotrwałym stosowaniu. Naturalna kosmetyka opiera się na składnikach pochodzenia roślinnego i mineralnego, których działanie jest znane i przewidywalne. W tym artykule wyjaśniamy, na jakie substancje warto zwracać uwagę czytając etykiety, czym jest greenwashing i czym różni się filozofia naturalnych składów od kosmetyki konwencjonalnej.
Mały eksperyment na początek
Weź do ręki swój ulubiony krem, żel pod prysznic albo szampon. Odwróć opakowanie i spójrz na skład. Ile z tych słów rozumiesz? Ile z nich potrafisz wymówić? Dla większości z nas to niewiele mówiące terminy – łacińskie nazwy, skróty chemiczne, cyfry, litery. To normalne, bo etykiety kosmetyczne rządzą się swoimi prawami i swoim językiem. Ale warto nauczyć się go trochę rozumieć – bo od tego, co nakładamy na skórę, naprawdę zależy całkiem sporo.
Skóra to największy organ naszego ciała. Nie tylko nas chroni – ona też wchłania. Szacuje się, że przez skórę do krwiobiegu trafia nawet kilkadziesiąt procent substancji, które na nią nakładamy. Nie wszystkie – i nie zawsze w dużych ilościach, ale jednak. Dlatego to, czego używamy codziennie do pielęgnacji, ma znaczenie. Krem nakładamy rano i wieczorem, żel pod prysznic – każdego dnia, szampon – kilka razy w tygodniu. Sumując, przez rok na naszą skórę trafia naprawdę spora ilość substancji. I warto wiedzieć, jakich.
Polecamy przeczytać: Integracja grupowa – czy ma sens?
Dlaczego składy kosmetyków sklepowych są tak długie?
Kosmetyki produkowane masowo muszą spełniać kilka warunków jednocześnie: mają być tanie w produkcji, długotrwałe, jednolite w wyglądzie i zapachu, przyjemne w aplikacji i bezpieczne dla maksymalnie szerokiej grupy konsumentów. To wymaga kompromisów – i to właśnie te kompromisy widać w składzie.
Konserwanty przedłużają trwałość produktu, emulgatory sprawiają, że woda i tłuszcz się łączą i nie rozdzielają w butelce, zagęstniki nadają odpowiednią konsystencję, substancje zapachowe maskują zapach bazy, substancje chelatujące stabilizują całość. Do tego dochodzą barwniki, regulatory pH, substancje pieniące, substancje zwilżające. Lista się wydłuża. I każda z tych substancji może mieć swoje skutki uboczne – zwłaszcza przy codziennym, długotrwałym stosowaniu.
Sprawdź: Rękodzieło jako terapia
Składniki, na które warto zwrócić uwagę
Nie chcemy tutaj nadmiernie straszyć, bo kosmetyki dostępne na rynku przechodzą badania i muszą spełniać normy bezpieczeństwa. Ale „bezpieczny” nie zawsze znaczy „dla wszystkich” i nie zawsze znaczy „obojętny dla zdrowia”. Kilka grup substancji zasługuje na szczególną uwagę.
Parabeny to konserwanty stosowane w kosmetyce szeroko od dziesięcioleci. Są skuteczne i tanie. Ale badania wykazały, że mogą działać jak słabe estrogeny – substancje naśladujące hormony. Ich wpływ na gospodarkę hormonalną jest nadal przedmiotem dyskusji naukowej, ale wiele marek z własnej inicjatywy rezygnuje z ich stosowania. Jeśli widzisz na etykiecie cokolwiek kończącego się na „-paraben” (methylparaben, propylparaben, butylparaben), to właśnie one.
SLS i SLES – czyli sodium lauryl sulfate i sodium laureth sulfate – to najpopularniejsze substancje pieniące w szamponach, żelach i pastach do zębów. Tworzą piękną pianę, która kojarzy się z czystością i skutecznością. Problem w tym, że działają dość agresywnie na skórę: naruszają naturalną barierę hydrolipidową, wymywają ochronne sebum i mogą prowadzić do przesuszenia, podrażnień i paradoksalnie – do nadprodukcji łoju jako reakcji obronnej skóry głowy.
Silikony – cyclopentasiloxane, dimethicone i wiele innych – dają skórze i włosom efekt gładkości i jedwabistości. Włosy lśnią, skóra jest miękka. Ale to efekt pozorny – silikony pokrywają włos lub skórę cienką warstwą, która nie przepuszcza wilgoci i składników aktywnych. Przy dłuższym stosowaniu włosy mogą stawać się coraz bardziej ciężkie i matowe, a skóra – coraz bardziej uzależniona od kolejnych dawek produktu.
Formaldehyd i substancje uwalniające formaldehyd to konserwanty, które mogą powodować alergie kontaktowe i podrażnienia. Nie zawsze są wprost wymienione – często ukrywają się pod nazwami DMDM hydantoin, diazolidinyl urea, imidazolidinyl urea czy quaternium-15. Unia Europejska zaostrzała już regulacje dotyczące ich stosowania, ale nadal można je znaleźć w niektórych produktach.
Sztuczne substancje zapachowe – o których mówiliśmy w artykule o zapachach – to jeden z najczęstszych alergenów w kosmetyce. Na etykiecie znajdziemy je jako „parfum” lub „fragrance”. Pod tą jedną nazwą może kryć się kilkadziesiąt różnych związków chemicznych, których producenci nie muszą ujawniać. Dla osób z wrażliwą skórą lub alergiami to duże ryzyko.
Polecamy sprawdzić: Peeling do ciała – jak zrobić?
Mikroplastik – kosmetyczny problem środowiskowy
Jest jeszcze jeden aspekt składów kosmetycznych, który wykracza poza nasze ciało – aspekt środowiskowy. Wiele kosmetyków zawiera mikroplastik: drobne cząsteczki plastiku dodawane jako środki ścierne (np. w scrubbach), nadające konsystencję lub utrzymujące substancje aktywne. Po spłukaniu trafiają do kanalizacji, a stamtąd – do rzek i oceanów. Ryby, ptaki i inne zwierzęta je połykają. My zjadamy je z rybami. Koło się zamyka.
Unia Europejska stopniowo wprowadza zakazy stosowania mikroplastiku w kosmetykach, ale proces legislacyjny trwa. Tymczasem naturalne alternatywy – mielone pestki owoców, cukier, sól, owsiane płatki – działają równie dobrze jako środki złuszczające, są w pełni biodegradowalne i co ważne, ogólnodostępne.
Zachęcamy do sprawdzenia szczegółów naszych warsztatów wypieku piernika toruńskiego.
Greenwashing – pułapka zielonego marketingu
Zanim powiemy o naturalnych składach, warto wspomnieć o zjawisku, które czyha na każdego świadomego konsumenta: greenwashing, czyli ekościema. To praktyka, w której marki podkreślają zielone, naturalne i ekologiczne aspekty swoich produktów, nie mając ku temu rzeczywistych podstaw – lub ukrywając mniej chlubne informacje.
Produkt może mieć na opakowaniu zielone listki, słowo „naturalny” lub „organiczny” – i jednocześnie zawierać dziesiątki syntetycznych składników. Skład „z ekstraktem z rumianku” brzmi naturalnie, ale jeśli rumianek jest trzydziestym składnikiem na liście (a pamiętajmy, że składniki wymieniane są w kolejności malejącego stężenia), to jego zawartość jest śladowa.
Jak się chronić przed greenwashingiem? Przede wszystkim czytać skład – zawsze. Szukać certyfikatów (ECOCERT, COSMOS, NaTrue, BDIH), które mają realne standardy. I być sceptycznym wobec marketingowych haseł – zwłaszcza jeśli skład nie potwierdza obietnicy podanej na przodzie opakowania.
Sprawdź także nasze warsztaty mydlarskie w Toruniu: https://torunskieinspiracje.pl/warsztaty-mydlarskie/
Co zamiast tego? Filozofia naturalnych składów
Naturalna kosmetyka to w dużym uproszczeniu taka, której skład opiera się na substancjach pochodzenia roślinnego, mineralnego lub zwierzęcego (np. wosk pszczeli, miód), a syntetyczne dodatki – o ile w ogóle się pojawiają – są ograniczone do niezbędnego minimum i starannie dobrane.
Bazą naturalnych kremów i balsamów są oleje roślinne – każdy o nieco innych właściwościach. Olej z dzikiej róży słynie z regeneracji i rozjaśniania blizn. Olej jojoba jest niemal identyczny składowo z ludzkim sebum – doskonały dla cery mieszanej i tłustej. Olej arganowy – luksusowy eliksir dla włosów i skóry. Olej kokosowy – wszechstronny, choć nie dla każdego rodzaju cery. Masło shea nawilża i chroni.
Konserwanty w naturalnej kosmetyce to na przykład witamina E (tokoferol), który jednocześnie antyoksydacyjnie chroni produkt i korzystnie działa na skórę, czy ekstrakty z rozmarynu. Substancje zapachowe zastępują czyste olejki eteryczne. Emulgatory pochodzą z roślin (np. wosk emulgujący z rzepaku). Zagęstniki to np. guma ksantanowa lub woski roślinne.
Co ważne – naturalne nie zawsze znaczy łagodne. Olejki eteryczne mogą podrażniać. Naturalne substancje zapachowe też uczulają. Dlatego warto poznawać składniki, rozumieć ich działanie i testować nowe kosmetyki ostrożnie. Ale przejrzystość naturalnych składów jest bezcenna – wiemy, co bierzemy.
Warto sprawdzić ofertę warsztatów dla Koła Gospodyń Wiejskich.
Skóra dzieci – dlaczego naturalne składy są tu szczególnie ważne
Jedną z grup, dla których naturalna kosmetyka jest wyjątkowo ważna, są dzieci. Skóra dziecka jest cieńsza, bardziej przepuszczalna i mniej dojrzała niż skóra dorosłego. Wchłania substancje intensywniej. Dla małych dzieci nawet subtelne podrażnienia mogą być bardziej dotkliwe. Dlatego produkty dla niemowląt i małych dzieci powinny mieć możliwie najprostszy, najkrótszy skład – a naturalność jest tu realną wartością, nie tylko marketingowym hasłem.
Świadome wybory – krok po kroku
Świadomość składów kosmetycznych to nie wiedza, którą nabywa się z dnia na dzień. To proces – stopniowego poznawania, czytania, obserwowania reakcji własnej skóry i dokonywania coraz lepszych wyborów. Nie chodzi o to, by wyrzucić wszystko, co mamy, i od jutra używać wyłącznie naturalnych produktów. Po prostu przy następnym zakupie zerknijmy na etykietę i skład z nieco większą świadomością.
A gdyby tak móc samodzielnie stworzyć kosmetyk? To możliwe! Zapraszamy na praktyczne Warsztaty Kosmetyków Naturalnych, które łączą czystą wiedzę z przyjemnością tworzenia.
